kniževnost

Ezoterijska bit religije

Dersovi iz Mevlanine Duhovne Mesnevije

Mubina Moker

Svi ljudi na ovome svijetu u dubini svoga srca vole Boga i traže Ga… Nikoga osim Njega nad sobom ne vide. To nije ni pravovjerje ni krivovjerje, u nutrini to jednostavno imena nema (Mevlana: Tajne uzvišenosti).

KOMENTAR: Mevlana, dakle, želi da nam pokaže samu ezoterijsku bit religije koju svaki čovjek upotpunjenog duhovnog vida može spoznati unutar vlastitog religioznog iskustva, odnosno onoga što zovemo ‘molitvom srca’ (munādžāt).

U tom kontekstu motreno i ateizam savremenog čovjeka je plod njegova sukoba sa samim sobom, odnosno ‘dualizma’ njegova bića koji je uvjetovan različitim psihološko-socijalnim faktorima, te čovjek usljed unutarnje raspolućenosti ne može da se okrene transcendentnom aspektu vlastitoga bića i povrati se svojoj čistoj izvornoj nepodijeljenoj prirodi predodređenoj za spoznaju Boga. Ako krenemo od činjenice da ‘Božansko’ oduvijek egzistira i sveprisutno je u čovjekovu srcu onda i antropocentrični model čovjeka, u Mevlaninu svjetonazoru, predstavlja tek negatvni pol, odnosno ‘naličje’ religioznosti utkane u čovjekovo biće.

Grupa znanstvenika iz različitih znanstvenih domena (biologija, neuroznanost, psihologija, medicina, psihijatrija) održali su 2014. u SAD-u Međunarodni samit o post-materijalističkoj znanosti i izdali su Manifest za postmaterijalističku znanost u 18. zaključaka. A jedan od zaključaka je bio:

  • Znanstvenici se ne bi trebali bojati istraživati duhovnost i duhovna iskustva jer to

predstavlja središnji aspekt ljudskog postojanja.

صد کتاب ار هست جز يک باب نيست         صد جهت را قصد جز محراب نيست

I da je stotine knjiga poglavlje im jedno     

na stotine pravaca vode do mihraba samo

KOMENTAR: Drugi polustih se odnosi na kur’anski ajet: „A Allahov je i istok i zapad; kuda god se okrenete, pa – tamo je Allahova strana. Allah je, zaista, neizmjerno dobar i On sve zna“ (Kurʼān, Al-Baqara: 115).

اين طرق را مخلصی يک خانه است         اين هزاران سنبل از يک دانه است

 

Svi putevi ovi jednoj Kući vode         

hiljade zumbula iz jednog zrna se rode                                              (M6: 3666-3667)

 

الطرق الی الله بعدد أنفاس الخلائق                  Puteva prema Bogu ima koliko i ljudskih dušā. آنجا که الست آمد ارواح بلی گفتند         این مذهب و ملتها می دان که نبود آنجا

Tamo gdje ‘Elest’ bijaše, duše kazaše ‘Bela’

                                                Znaj da tamo ne bi ovih pravaca i religija

KOMENTAR: Elest – Dan zavjeta.

U oduvječnosti, u Danu zavjeta sklopljenog između Boga i dušā (arvāh) na početku stvaranja kada je ljubav položena u čovjeka, napose i u sve egzistente Svijeta egzistencije, duše su slušale Božanski govor i motrile savršenu Ljepotu božanskog Lica, te su na upit: „Zar ja nisam Gospodar vaš?“, kojim ih je Bog želio potaknuti na obožavanje Njega, u potpunoj duhovnoj zanesenosti i opijenosti odgovorile: „Jesi, mi svjedočimo“.

„I kad je Gospodar tvoj iz kičmi Ademovih sinova izveo potomstvo njihovo i zatražio od njih da posvjedoče protiv sebe: ‘Zar ja nisam Gospodar vaš?’, oni su odgovarali: ‘Jesi, mi svjedočimo’ – i to zato da na Sudnjem danu ne reknete: ‘Mi o ovome ništa nismo znali’“ (Kurʼān, Al-Aʼrāf: 172).

این جهان و آن جهان یک گوهر است         در حقیقت کفر و دین و کیش نیست

Ovaj svijet i onaj svijet jedan dragulj je

                                                Nevjerovanje, vjera, religija zbiljski ne postoje

(Dīvān, 4: 14, 425: 1336)

 

KOMENTAR: Sve u poretku stvaranja Mevlana motri kao jednu jedinstvenu Bit i u kontekstu takvog gledišta nema razlike između Svijeta materije /pojavnoga svijeta i Svijeta duha/Svijeta skrivenosti; vjerovanja i nevjerovanja; religijskih tradicijā.

Mevlanin nauk bi se u kontekstu savremenih religijskih znanosti mogao motriti na razini fenomenologije religije.

Religijski fenomeni su za Mevlanu tek smjerokazi koji nas vode ka vječnim zbiljama. Ukoliko se bavimo samo smjerokazima, odnosno religijom ili bolje rečeno religijama kao povijesnim fenomenom uklopljenim u određeni prostorno-vremenski ambijent to će nas odvesti u pogrešnom pravcu i nikada nećemo izići izvan egzoterijske religijske ravni niti spoznati da religije u sveukupnosti svojih društveno-kulturalnih različitosti budući da im je izvorište i ishodište jedno predstavljaju jedinstvenu zbilju.

تو را هر کس به سوی خویش خواند      تو را من جز به سوی تو نخوانم

Tebe svako zove sebi                          samo Ja te zovem tebi               (Dīvān, 2: 1518)

KOMENTAR: Svako nam nudi raznorazne ovosvjetovne ‘obojenosti’ , odnosno identitete: religijske, kulturne, političke… i ine. Spektar je beskonačan. I mi se poistovjećujemo sa tim obojenostima koje nas vode ka unutarnjem raslojavanju, rascjepkanosti. A Mevlana nas poziva ka unutarnjoj cjelovitosti. Mevlana nas poziva da se okrenemo duhovnom identitetu, kao našoj potrebi i da sve stvari motrimo ‘Allahovom bojom Jednoće’/sebgatollāh.

هر کسی کو دور ماند از اصل خویش         باز جوید روزگار وصل خویش

K’o god od svoje biti udalji se            ponovo traga da s njom sjedini se    

KOMENTAR: Ademovska bit u nama je suština našega bića. Većina ljudi žive u nekoj vrsti neznanja ili nesvjesnosti o samima sebi. U stanju su samootuđenosti. Otuđeni su od sebe, od svoje autentičnosti. Kroz samospoznaju dolazimo do Bogospoznaje.

Šejh Suhravardi u poslanici Logat-e mūrān (Razgovor mravā) o ovome kaže: Svaka stvar biva privučena svojoj biti. Zar ne vidiš da grumen iz zemljine utrobe kraj puta bace? Pošto je njegova bit u nizini, a stoga što vrijedi zakonitost „Svaka se stvar (po)vraća svojoj suštini“, u konačnici grumen odlazi pod zemlju. Sve ono što privlači čista tama, njegova bit upravo odatle potječe […]. Sve što traži svjetlost ono potječe iz svijeta svjetlosti (Pordžavādī, 2007: 41).

آدم، اول، سوی هر ذرّه شتافت         تا بخود در ره نیافت او ره نیافت    (مصیبتنامه 438)

Adem sprva oko svake zehre oblazio

dok u sebe ne uroni put nije našao

(Attār, Mosībatnāma: 438)

 

 

Show More

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Back to top button