قرارداد دیتون و تاثیرات ساختاری در بوسنی و هرزگوین 

This post is also available in: فارسی (Persian)

سعید عابدپور

 قرارداد دیتون در نوامبر 1995 میلادی جنگ در بوسنی و هرزگوین پایان داد. قراردادی که هر چند برای پایان دادن به جنگ نقش مهمی ایفا کرد ولی ساختار جدید سیاسی را به بوسنی و هرزگوین تحمیل کرد ، ساختاری که عامل اصلی بحرانها و بن بستهای سیاسی و تجزیه داخلی کشور به مناطق قومی است. امریکا طراح دیتون از این قرارداد به عنوان نمونه موفق دولت ملت سازی دفاع می کند ولی این دولت – ملت برآمده از دیتون یک جدولت و جامعه آشفته و تجزیه شده قومی است. در گذشته سوسیالیستی بوسنی و هرزگوین  این مرزبندیهای دینی ، قومی و فرهنگی وجود داشت ولی ساختار سیاسی متمرکز و بدون تنش بود. بعد از جنگ ، دیتون با ساختار سیاسی که برای بوسنی و هرزگوین تعریف کرد ، دولت ملی با مرزبندیهای قومی بوجود آورده است و این موضوع در عمل به هرج و مرج و بازگشت به عصر قومیت منجر شده است .

کارکرد دیتون پایان جنگ بود ولی از فرمول قانون اساسی ضممیه در قرارداد دیتون ، دولت و ساختار سیاسی آشفته ای بوجود آمده است. صربها و کرواتها ، نیازی به مشارکت در روند ملی شدن بوسنی و هرزگوین ندارند. آنها خود را متعلق به جامعه مادر یعنی کشورهای صربستان و کرواسی می دانند و قانون اساسی دیتون امکان چنین حرکتی را برای آنها فراهم آورده است .  کوشش برای یک دست سازی قومی در بین صربها و کرواتها بگونه ای است که تندروان کروات در مناطقی مانند ژپچه یا موستار غربی حاضر نیستند فرزندان آنها با فرزندان مسلمان در زیر سقف یک کلاس بنشینند. وقتی در جایی مانند سارایوو ، کودکان مسلمان ، صرب و کروات با هم به یک مدرسه می روند ، تندروان کروات و صرب این وضعیت را محروم ساختن صربها و کرواتها از حق و نادیده انگاشتن حقوق آنها تلقی می کنند تاکید بر جدایی قومی بخشی از سیاست کرواتها و صربهای افراطی در بوسنی و هرزگوین است و در این میان صربها و کرواتهای وفادار به دولت مرکزی با تفکرات قوم گرایانه . وقتی که بیش از 85 درصد صربهای ساکن جمهوری صرب      ( یعنی 35 در صد جمعیت بوسنی و هرزگوین ) اعلام می کنند که در مسابقه فوتبال بین بوسنی و هرزگوین با صربستان – مونته نگرو از تیم صربها حمایت خواهند کرد  مشخص می شود تا چه حدی دیتون در ایجاد دولت ملی موفق است .

دیتون با مشروعیت بخشیدن به جمهوری صرب همانگونه که در قانون اساسی دیتون تحت عنوان بخش صربی آمده است ، فاصله عمیقی با دولت مرکزی ایجاد کرد. کرواتهای افراطی اکنون احساس می کنند ، جامعه بین الملل تمایل و قدرتی برای تغییرات ندارد و از اینرو بر ایجاد بخش سوم کروات نشین تاکید دارند.. همانگونه که در جریان ایجاد ساختار جدید اداری موستار یکپارچه ده سال قبل ، کرواتها برنده شده و جامعه بین الملل به حذف شهرداریهای مناطق 6 گانه دستور داد ، کرواتها این موضوع را تشویقی برای ایجاد جمهوری هرزگوین می دانند. دیتون ، حکومت مرکزی ضعیفی را ایجاد کرده حکومتی که قدرت آن نمادین است . دیتون گرچه پایان جنگ را برای بوسنی و هرزگوین به ارمغان آورد ولی این وضعیت را بر پایه شناسایی متجاوز و نشاندن متجاوز و قربانی در یک ردیف انجام داد. در حکومت دیتونی ، قدرت در سطح حکومت مرکزی ، دولتهای بخشهای جمهوری صرب و فدراسیون و کانتونها و شهرداریها توزیع شده است . این توزیع وسیع قدرت ، حکومت را ناکارآمد کرده و به هرج و مرج دامن زده است. در کشور بوسنی و هرزگوین سه نوع معیار و محک قانونی وجود دارد و این بسته بدان است که عضو کدام جامعه قومی مسلمان ، صرب و کروات باشید. مفهوم حاکمیت ملی و منافع ملی در مقابل منافع قومی قرار دارد. کشورهای غربی از این وضعیت نهایت استفاده را کردند.

سیاستمداران بوسنی و هرزگوین بعد از دیتون به اداره قومی جامعه عادت کرده اند و بنظر نمی رسد توانایی برای اداره بوسنی و هرزگوین یکپارچه داشته باشند. این سیاستمداران ، با دیتون و جامعه بین الملل به نقطه ای رسیدند که آن عدم توانایی در مواجه و رویارویی با مسایل عمده کشورشان است . دیتون پارادایم و گفتمان و سیاستمداران خاص خویش را ایجاد کرده است. دخالت فراگیر جامعه بین الملل ، آنان را به عناصر منفعلی تبدیل کرده که نهایتا در پی تامین منافع حزبی می باشند. از اینرو در سایه همین وضعیت فعلی که سهم عمده آن در طی 10 سال گذشته از آن جامعه بین الملل منفعل است ، بوسنی و هرزگوین در ترتیبات منطقه ای و رابطه با اتحادیه اروپا به عنوان عضوی برخورد می شود که هنوز نیاز به قیم دارد. سیاستمداران بوسنیایی در رویارویی با مساله قومیت ، با آن مواجه نمی شوند ، از آن می گریزند.

هر بخشی به درون قومیت خویش می گریزد تا به حل ریشه ای این موضوع نپردازد. در بحث دین هم همینطور است . هیچ دیالوگی بین اسلام ، مسیحیت ارتدوکس و کاتولیک وجود ندارد. شورای ادیان یک تشکیلات فرمایشی است که حتی جلسات آن نیز منظم برگزار نمی شود. نه تنها دیالوگ نیست که جنگ فرهنگی و سیاسی وجود دارد. صربها و کرواتها برای جدایی فرهنگی کار را به آنجا کشیده اند که دیگر تقریبا نامی از بوسنی و هرزگوین در مناطق تحت کنترل خویش نمی برند. احزاب مسلمان ، صرب و کروات فاقد تفکر استراتژیک می باشند ، چون که زمینه تفکر استراتژیک رهایی از ناسیونالیسم قومی و یا دینی است که بر اذهان آنها مستولی است . صربها و کرواتها ، سیاستهای استراتژیک شان از بلگراد و زاگرب طراحی می شود و آنها صرفا عامل و ابزار آن سیاست اند. سیاستی که هدف عمده آن ، توقف رشد و توسعه اقتصادی و سیاسی در بوسنی و هرزگوین است . تا این منطقه به دلیل فقر و محرومیت ، منطقه نفوذ سیاسی و اقتصادی برای دو قدرت همسایه باشد. احزاب مسلمان هم فاقد همگرایی در اهداف و استراتژیها و بدون شخصیتهای کلیدی مانند علی عزت بگویچ  می باشند.

آنانی که دیتون را به بوسنی و هرزگوین تحمیل کردند ، از همه بیش منفعل تر می باشند. برای دولتهای صربستان و کرواسی که از امضا کنندگان این توافقنامه بودند ، موجودیت صربها و کرواتها برایشان مهم است و در دیدارهایی که بین مقامات رسمی صربستان و کرواسی با مقامات بوسنیایی صورت می گیرد ، آنها مرتبا نگرانی خویش را از وضعیت جمهوری صرب و کرواتهای هرزگوین اعلام می دارند. کرواسی و صربستان بر حل مسایل مرزی و توسعه روابط عمیق با بوسنی و هرزگوین نمی پردازند. سیاست احزاب مسلمان ، کثرت گراتر و متفاوت از سیاست بسته صربها و کرواتها است بر همزیستی مسالمت آمیز و جامعه چند قومی تاکید دارند. بین این ادعاها و عملکرد در بین احزاب مسلمان نیز تناقضاتی وجود دارد . احزاب بوشنیاک ( مسلمان ) در چهارچوب اداره قومی کشور تلاش جدی برای رهایی ازین وضعیت ندارند.

کشورهای گروه تماس غربی که در راس آنها امریکا ، مبتکر و طراح دیتون است  ، از دوران حکومت بوش و بعد یازده سپتامبر رابطه منفعلی با بوسنی و هرزگوین گرفتند. بوسنی نه تنها اولویتی در سیاست خارجی امریکا ندارد ، بلکه به عنوان کانون منفی تلقی می گردد. تا مدتها این کشور به عنوان ترانزیت القاعده به اروپا نگریسته شد و هم اکنون نیز با آن این گونه برخورد می شود. از سوی دیگر اروپا ناگزیر به حل منطقی بوسنی است . اگر بوسنی کانون تنش و درگیری بماند ، برای امنیت اروپا خطرآفرین است . اروپا با گامهای کوچک و ناکافی برای همگرایی بوسنی و هرزگوین با اتحایده اروپا تلاش می کند.

Show More

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Back to top button
Close
Close