سینما

سینمای بوسنی

This post is also available in: فارسی (Persian)

سعید عابدپور

فیلم در بوسنی و هرزگوین نخستین بار 27 جولای 1897 میلادی در سارایوو نمایش داده شد. با ایجاد نخستین محل نمایش فیلم ، در ابتدای قرن بیستم چند سینما در سارایوو تاسیس شد و کوششهایی برای ساخت فیلم بدست آمد. یکی از مهمترین مستندهایی که ساخته شده ، جریان ترور شاهزاده اتریش ، فرانس فردیناند در سال 1914 است که توسط آنتون ولیچ فیلمبرداری شده است. از این دوران تا جنگ جهانی دوم تعدادی فیلم مستند ساخته شد. به دلیل ناآرامیهای بوسنی و هرزگوین تا مدتها بعد امکان ساخت فیلم سینمایی بوجود نیامد و تنها بعد از جنگ جهانی دوم بود که سینمای بوسنی شکل گرفت.
در طول بیش از 118 سال گذشته در بوسنی و هرزگوین بیش از 145 فیلم سینمایی ساخته شده است و افزون بر آن هزاران فیلم مستند توسط بخش خصوصی و دولتی تهیه شده است. در سال 1947 بعد از استقرار حکومت کمونیستی یوگسلاوی ، تبلیغات مهمترین پایه استقرار و گسترش حکومت ایدئولوژیک سوسیالیستی بود و از اینرو توجه ویژه ای به ساخت فیلم و استفاده از ابزار مدرن برای رساندن پیام حکومت یوگسلاوی صورت گرفت. برای نهادینه ساختن اقدامات نخستین اقدام ، تاسیس کمیسیون فیلمسازی بوسنی و هرزگوین بود. این کمیسیون محل گردهمایی کارگردانان و مولفان بود. در همان سال خانه فیلم بوسنی نیز تاسیس شد . خانه فیلم بوسنی مهمترین نهاد صنعت فیلمسازی بوسنی است و این خانه نقش مهمی در ساخت فیلمهای زیادی ایفا کرد. در سال 1947 ، نخستین فیلم مستند به ساخت فیلمی در باره چگونگی ساخت راه آهن شاماتس – سارایوو اختصاص یافت. در کل یوگسلاوی تا سال 1947 نزدیک به 10 فیلم ساخته شده بود.
نخستنی فیلم سینمایی بوسنیایی به نام سرگرد بائوک به کارگردانی نیکولو پوپویچ در سال 1951 ساخته شد. هر چند فیلم مستند شکوفاشده قبل از فیلم سینمایی ساخته شده بود . در این سال ژیکو ریستیچ فیلم مستند “کلک بر رودخانه درینا ” را ساخت. این فیلم در سالهای بعدی تبدیل به اثر کلاسیکی از صنعت سینمای کوچک بوسنی شد. فیلم ” در سوتسکا ” تولید 1951 یکی از فیلمهای مهم در ژانر جنگی بود که در جشنواره کان به نمایش در آمد. در دهه پنجاه بیش از 15 فیلم سینمایی و دهها فیلم مستند در بوسنی و هرزگوین تولید شد. از بین فیلمهای سینمایی برجسته به فیلم ” هانکا ” به سال 1955 به کارگردانی اسلاوکو ورکاپیچ و فیلم ” مرواریدهای سیاه ” به سال 1958 به کارگردانی توم یانیچ می توان اشاره کرد. بیشتر فیلمهای دهه پنجاه کمتر متاثر از رخدادهای جنگ جهانی دوم است و فیلم یانیچ ، به صورت مستند ساخته شده بود.
دهه 1960 ، دهه شکوفایی و تولید آثار مطرح سینمای بوسنی است. در این دهه 35 فیلم سینمایی ساخته شد. اکثر فیلمها به موضوع جنگ جهانی دوم پرداختند . فیلمهایی مانند ” کوزارا” به سال 1962 و ” نبرد در نرتوا ” 1969 هر دو به کارگردانی ولیکا بولالیچ تاثیر مهمی بر فیلمهای بعدی گذاشتند. در این دهه کارگردانان بنامی مانند حیرالدین شیبا کرواواتس ، گویکو شیپواتس ، باتو چنگیچ ، میرزا ادریس اویچ ، ولاتکو فیلیپویچ و ولیک حاجی اسماعیل اویچ مطرح شدند.
نخستین سنگ بنای فیلم بوسنیایی با ” کوزارا” در سال 1962 بود. این فیلم ویژگیهای خاص ژانر جنگی با مختصات بوسنیایی را به نمایش گذاشت. بعد از آن فیلمهایی مانند ” قطره ” ، ” آب ” و ” جنگجویان ” نیز تولید شد. در این سالها مدرسه فیلم مستند سارایوو تبدیل به یک جریان فیلم سازی متشخصی شد. فیلمهایی مانند ” انسان بدون صورت ” از باته چنگیچ به سال 1961 و ” لبخند ” از دوشان ماکاویا از فیلمهای برجسته می بیاشند. مستندسازانی چون گویکو شیپواتس و حیرالدین کرواتس در سال 1964 فیلمهای مهمی تولید کردند. فیلم برحسته کرواتس سال 1964 ، گرداب می باشد که تولید این فیلم راه جدیدی را در فیلمسازی بوسنی باز می کند. تاکنون سارایوو میزبان کارگردانان بلگرادی و زاگربی بود ولی تولید این فیلمها نقش مولفان بوسنیایی را بیشتر مطرح ساخت.
در سال 1966 باتو چنگیچ فیلم ” رزمندگان کوچک ” را تولید کرد . این فیلم در باره کودکان جنگ بود. نقش اصلی را یک کودک آلمانی بازی می کند. این کودک در یتیم خانه با سایر کودکانی که پدر و مادرشان را از دست دادند ، زندگی می کند. در سال 1968 گویکو شیپواتس با فیلم ” اوپاتیسا ” و ” کمیسیر ” و میرزا ادریس اویچ با فیلم ” قاب عکس عزیز من ” با زاویه متفاوتی به خلق آثار جدید پرداختند. دهه 60 ، دهه استفاده از هنرپیشه های مطرح در فیلمهایی مانند نبرد نرتوا به سال 1969 است. در این فیلم اورسون ولز به ایفای نقش می پردازد. در این سال اثر استثنایی حیرالدین شیبه کراواتس به نام ” پل ” تولید شد و در همین سال ولاتکو فیلیپویچ نخستین فیلم بلند سینمایی خود را به نام ” این طرف جهان من ” ساخت.
در دهه هفتاد و سالهایی که سینمای اروپایی تحت تاثیر ژانر سیاسی قرار داشت ، در این سالها نیز سینمای بوسنی تحت تاثیر این ژانر آثاری را به جامعه معرفی کرد. دو فیلم ” نقش خانواده من در انقلاب جهانی ” از باته چنگیچ و ” ناک داون ” از بوره دراشکویچ به سال 1971 و ” تصویری از زندگی یک معدنچی ” از باتو چنگیچ به سال 1972 و ” زنان از کرایلیک ” به سال 1975 از ایوتسا ماتیچ را شاهد هستیم. چنگیچ در آثار خود به نوعی فراتر از قواعد زمان خود عمل کرد و خارج از فرمها و چارچوبهای کمونیستی به انتقاد از سیستم پرداخت. این فیلم به زندگی مردم عادی می پردازد . فیلمهای چنگیچ معمولا دچار ممیزی شدند . ایوتسا ماتیچ در این سالها تنها فیلم خود ” زنان از کرایلیک ” را ساخت و بعدا فیلم سینمایی به دلیل مشکلاتی تولید نکرد. به جز این دو اثر ، باقی فیلمها تحت تاثیر حکومت و در دفاع از پارتیزانهای کمونیست ساخته شد. فیلمهایی مانند ” والتر از سارایوو دفاع می کند” به سال 1972 و ” اسکادران پارتیزانی ” به سال 1979 از حیرالدین شبیه کراواتس و ” سوتسکا ” به سال 1973 از استیپه دلیچ را می توان نام برد.
دهه هشتاد سینمای بوسنی با فیلمهایی مانند ” به یاد داری دولی بل ” 1982 و ” پدر سفر اداری ” 1985 و ” خانه ای برای خودکشی ” 1988 از امیر کوستوریتسا و ” بوی به ” 1983 از میرزا ادریس اویچ و ” قدس ” 1989 از آدمیر کنویچ از فیلمهای مطرح این دوران می باشند. کوستوریتسا برای این سه فیلم جوایزی در کن ، ونیز و سایر جشنواره های مطرح دنیا کسب کرد. در این دهه نخستنی فیلم از یک زن به نام وسنا لوبیچ تحت عنوان ” دلتای ” ساخته شد.
در دهه نود میلادی بوسنی و هرزگوین درگیر بحران اقتصادی و سیاسی می گردد . در اوایل این دهه بنجامین فیلیپویچ با فیلم ” تعطیلات در سارایوو ” و باتو چنگیچ پس از ده سال وقفه با فیلم ” بشکه باروت ” را تولید می کند. فیلم چنگیچ از جنبه پیش بینی حوادث آینده بسیار مهم است.
سینمای بوسنی مانند سایر جریانهای فیلمسازی منطقه در دهه 90 دچار بحران و جنگ شد. سینمای بوسنیایی به علت جنگ دچار بحرانهای متعددی شد. نخست امیر کوستوریستا ، فیلمساز مطرح بوسنیایی به سمت صربها رفت و در جریان تجاوز علیه بوسنی و هرزگوین بارها از مواضع صربها حمایت کرد. در جریان جنگ نیز سینماگران بوسنیایی برای ثبت جنگ و تحولات اقدامات مهمی انجام دادند. ساخت فیلمهای مستند در باره جنگ دل مشغولی عمده فیلم سازانی چون میرزا ادریس اویچ ، آدمیر کنویچ ، بنجامین فیلیپویچ و سایر فیلسمازان مطرح بود. در این دوره ” ساگا ” خانه فیلمی برای ساخت مستند بود و آثار مهمی در دوران جنگ تولید شد. برخی از این آثار چون ” انسان ، خدا و هیولا ” از آدمیر کنویچ در جشنواره های مهمی شرکت کرد. این فیلم موفق به دریافت جایزه از جشنواره فیلم اروپایی فلیکس شد.
در اواخر جنگ فرصتی برای ساخت فیلم های سینمایی پیش آمد. فیلم ” دور کامل ” 1996 از آدمیر کنویچ یکی از مهمترین فیلمهای بعد از جنگ می باشد. در این دوره می توان به فیلمهایی چون ” پایان عصر ناخوشایند ” از پیر ژالیتسا ، ” سه گام ” از سرجان ولتیچ ، ” نخستین تجربه مرگ” از آیدا بگیچ ، ” مردی که خانه اش را با تونل معاوضه کرد ” از امیر یوکیچ ، ” چکمه های پلاستیک سرخ ” از یاسنا ژالیچ ، ” ده دقیقه ” از احمد امام اویچ ، ” سارایوو را بیاد داری ؟ ” از ندیم علی کادیچ و سعاد کرشویلاکویچ .
مهمترین کارگردان شاخص بعد از جنگ دنیس تانویچ با فیلم ” سرزمین هیچکس ” تواسنت در سال 2002 جوایز متعددی از جشنواره ها و از جمله اسکار دریافت کند. این فیلم مشخصه های فرهنگی و نگرش بوسنیایی را در خود بخوبی در یک درام جنگی منعکس می کند. دومین فیلم مهم این سالها از پیر ژالیستا تحت عنوان ” نزد عموجان ادریس ” است که با سال 2004 تولید شده است. فیلم ” برو به غرب ” 2005 از احمد امام اویچ ، ” مردگان مرده کوک شده ” از بنجامین فیلیپویچ و ” عشق در مرز ” از میراوسلاو چیره ماندیچ ، ” جلو و عقب ” از یاسنا ژالیستا ، ” شمال دیوانه شده ” از آیدا بگیچ ، ” نفقه ” از یاسنا ژالیتسا ، ” برف ” از آیدا بگیچ و دهها فیلم دیگر می توان اشاره کرد.
سینمای بوسنی بعد از جنگ با تولید دو یا سه فیلم سینمایی در سال و تولید دهها فیلم کوتاه و مستند ، در مسیر تجربه اندوزی بیشتر و خلق آثار هنری است. سینمایی بوسنی تا حد زیادی متاثر از سینمای هنری دوره یوگسلاوی و حتی سینمای ایران است. فیلمهای خانم آیدا بگیچ تحت تاثیر سینمای کیارستمی است . فیلم ” نزد عموجان ادریس ” نیز فیلمی در این ویژگیها است.
علیرغم تمایل زیاد برای همکاری با ایران ، فرصتهای کمی برای تحقق همکاریهای موثر در ساخت فیلمهای سینمایی وجود دارد. نکته مهم برگزاری جشنواره بین المللی فیلم سارایوو در تابستان است که هر ساله یک یا دو فیلم ایرانی در آن شرکت می کنند. در کنار این جشنواره ، جشنواره های فیلم های مستند کوتاه و بلند ، فیلمهای تربیتی و کودکان و سای جشنواره های مشابه در بوسنی وجود دارد. جشنواره بین المللی سارایوو بیشتر یک “شو ” فرهنگی برای ارتباط با محافل فیلمسازی غرب است. این جشنواره بخشی در باره فیلمهای ساخت بالکان دارد که مهم تر از سایر بخش ها است.
فیلم سازان بوسنیایی توانسته اند تا حد زیادی خود را از زیر ژانر و مولفه فیلم سازی یوگسلاوی جدا کنند و هر چند در آغاز راهی طولانی برای تولیدات مهم می باشند ، ویژگی و کاراکتر بوسنیایی خود را منعکس می سازند. سینمای بوسنا تا حد زیادی دور از تاثیرات سینمای هالیود و در جستجو برای بیان هنری در قالبهای سینمای اروپا است. این سینما می تواند تا حد زیادی به سینمای ایران نزدیک بشود و این از راه همکاری و مشارکت در تولید فیلم متحقق خواهد شد. فیلسمازان بوسنیایی عاشق فیلمهای هنری ایرانی و بویژه سبک سینمایی کیارستمی می باشند که با بودجه کم امکان خلق آثاری را می دهند.

Show More

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Back to top button
Close
Close