vijesti

درگذشت استاد موسیقی صدای هویت ایران

یونسکو در باره درگذشت محمدرضا شجریان اعلام کرد ، او یکی از هنرمندان برتر موسیقی و یک آوازخوان بسیار برجسته بود

 

خیرالدین سمون

دیپلمات ، روزنامه نگار و ایران شناس بوسنیایی

 

در حوزه زبانی اسلاو نوبی ، تنها سایت بتا از بلگراد خبر هشتم اکتبر  ، فوت شجریان را نقل کرد. محمدرضا شجریان ، استاد برتر موسیقی سنتی ایران بعد از چند سال جدال با سرطان از دنیا رفت. خبر درگذشت این استاد بی همتا را گاردین ، نیویورک تایمز ، اکونومیست و القنطره نیز آوردند. اکونومیست نوشت در هشتاد سالگی آوازخوانی از دنیا رفت که قلب ایرانی ها را تسخیر کرده بود.

در سال جاری بخاطر کرونا یا بیماریهای دیگر ، بسیاری از مشاهیر موسیقی در جهان غرب جان باخته اند که می توان از ادی وان هلن ، مانو دیابانگو و هلن ردی اشاره کرد. ولی نپرداختن وسیع رسانه های بالکان به درگذشت شجریان نشانه این است که بالکان بر خلاف اروپا هنوز از عقده شرق شناسی ادوارد سعید رها نشده است.

یکی از پنجاه صدای برتر

یونسکو در مرگ شجریان بیانیه ای داد ” یکی از بزرگترین هنرمندان موسیقی و فردی که به عنوان یک خواننده کامل و منبع الهام سایر موسیقی دانان شناخته می شد. در باره خوانندگی شجریان گفته می شود وی از نظر تکنیک آوازی کامل و با قدرت و احساس عمیقی  هنرش را اجرا می کرد. شجریان در سال 2014 از طرف دولت فرانسه مفتخر به دریافت شوالیه لژیون افتخار گردید. ربنای شجریان در سال 2017 در فهرست میراث غیر مادی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ثبت شد.

یونسکو در بولتن خود در اعلام خبر درگذشت استاد ، اشاره ای به اهدای دو مدال برجسته ، مدال پیکاسو 1999 و مدال موزارت 2006 به شجریان اشاره نکرد. مدال پیکاسو را افرادی چون دیمتری شوستاکویچ ، یهودی منوهیم و لئونارد برنشتاین دریافت کرده اند. رسانه مستقل NPR در سال 2010 ، شجریان را یکی از پنجاه صدای بزرگ جهان اعلام کرد. اشاره به جوایزی که در ایران گرفته و یا جایزه اول مسابقات قرائت قرآن در ترکیه به سال 1976 و مالزی به سال 1979 ندارم. شجریان کنسرت های متعددی در بزرگترین سالن های موسیقی امریکا و انگلستان و شهرهایی چون برلین ، کلن و فرانکفورت داشت. به دلیل پر بودن سالن ، بخش بزرگی از جمعیت در کنسرتهای او در بیرون از سالن کنسرت به اجرای او  گوش می دادند.

پس وقتی کسی چنین محبوب مردم ایران است و او را استاد شجریان می خوانند ، باید پرسید این خواننده ستایش شده چه کسی بود ؟ و چه کسی می تواند چون شجریان پاداش خود را با این جملات بیان کند :” وقتی موسیقی که زبان بشر است ، فراتر از مسایل شخصی از زبان یک انسانی بیرون بیاید ، مورد پذیرش قلب های هر ملتی خواهد بود.” شجریان در مشهد ، یکی از مراکز مهم تشیع در خانه روحانی متواضعی به نام مهدی متولد شد. او از پنج سالگی بنابر سنت اسلامی ، به محمد رضا اصول قرائت و فهم قرآن را آموخت تا به قاری برجسته ای تبدیل شد. در ده سالگی محمد رضا علاقه ای نسبت به موسیقی ایرانی اصیل پیدا کرد ، آن هم در خانه ای که پدر آن موسیقی را حرام می دانست . محمدرضا مخفیانه نزد استاد موسیقی می رفت. بعدا مسیر زندگانی او به آموختن اصول موسیقی ایرانی و اقامت در تهران و اجرای برنامه در رادیو منجر شد. شجریان موسیقی را بر اساس اصول موسیقی سنتی ایرانی نزد اساتید تحصیل کرد و گاهی او آواز را با ساز مانند سنتور و تار دنبال می کرد. تار یکی از محبوب ترین سازهای موسیقایی نه تنها در ایران بلکه در افغانستان و قفقاز است. اجرای شجریان همراه با سازهایی چون سنتور ، تنبک ، کمانچه ، تار و نی بود. بسیاری معتقدند استعداد و هنر شجریان مدیون پدرش مهدی است که او را از کودکی با شیوه های قرائت قرآن آشنا کرد . او صدای قدرتمند آموخته ای داشت که می توانست به راحتی چهل دقیقه آواز بخواند و همچنان در اوج باشد ،خصوصا وقتی وی به اجرای اشعاری از حافظ ، مولانا و سعدی و عطار می پرداخت.

جزئیاتی درباره بستری شدن «محمدرضا شجریان» در بیمارستان

با وقوع انقلاب اسلامی ایران ، آوازخوانی از کنسرتها برچیده شده و صرفا صدای ساز بود که در آن ایام شنیده می شد. شجریان یک بار به دعوت رادیو بعد انقلاب رفت و مناجات مشهور خود ، ربنا و اشعاری از مولانا را خواند و اثری جاودان بجا نهاد ، اثری که در چهل سال اخیر محبوب دل مردم بوده است. در دهه های بعدی به خاطر محدودیت های ناشی از پخش موسیقی زنده در تلویزیون و یا اجرای کنسرت ها ، شجریان کنسرت های کمی در ایران برگزار کرد . ولی همه اینها مانع از تولید موسیقی در قالب ضبط آن و یا اجرای کنسرت هایی در خارج از ایران نشد.

من با شجریان ملاقات حضوری نداشتم. هر چند زمانی که در تهران اقامت داشتم در ماه رمضان سر سفره افطار به آوای او ” ربنا ” گوش می دادم. آوایی عجیب که گویی از یک منبع فرا زمینی بود و من با شنیدن اشعار مولانا احساس آرامش عجیبی می کردم. دعاهای وی از سوره های مختلف قرآن بود و با  آیه ای از سوره آل عمران آغاز می شد. مقام و منزلت شجریان را شاید بتوان با عبدالباسط عبدالصمد ، بزرگترین قاری قرآن در جهان اسلام مقایسه کرد. در تمامی شهرهای کشورهای عربی ، صدای قرائت قرآن عبدالباسط در ماه رمضان هنگام حیات وی شنیده می شد. زمانی که در بغداد تحصیل می کردم ، عبدالباسط به بغداد آمده بود و من یک بار او را دیدم. فردای آن روز منتظر شدم تا عبدالباسط را که راهی تلویزیون عراق برای ماه مبارک رمضان بود ، ببینیم. او صورت افروخته ، چهر ه ای با وقار و فروتن و لباس و جبه ای سبز رنگ متفاوت با پوشش مردم بغداد داشت. در آن زمان من صفحه های گرامافون قرائت قرآن او را خریدم و به بوسنی آوردم و به پدرم هدیه کردم. اکنون هم هر از چند گاهی به قرائت  قرآن وی در یوتیوب گوش می دهم.

در یوتیوب به راحتی می توان ربنای شجریان را پیدا کرد و گوش داد. همچنین نوای مرغ سحر او را و سایر آثار ارزشمند این استاد بی همتای موسیقی ایرانی را. مرغ سحر اشاره به واقعه کشتار انقلابیون مشروطه توسط مستبدین و روس ها دارد و شعر آن را محمد تقی بهار سروده و نخستین بار سال 1927 اجرا شده است. در زمان حکومت دیکتاتوری محمدرضا پهلوی ، نخستین بار آن را تاج اصفهانی خواند و سپس شجریان و اکنون همایون .

مارین برهمر ، پژوهشگر فرهنگ ایرانی که در گاردین امروز خاطر نشان  کمرد ، شجریان را پیشتر در تهران دیده بود. او شجریان را در سال 2015 در قونیه دید و به نوای او گوش داد. برهمر می نویسد ، شجریان عالی ترین نمونه تلفیق موسیقی عرفانی و موسیقی ایرانی بود. برای ایرانیان ، شجریان تبلور هویت ایرانی بود و در لحظات سخت برای آنها مایه امید بود. برای میلیونها ایرانی داخل و خارج از کشور ، شجریان همچنین صدای  انسانی فراتر از واقعیت های مادی و چیزی ارزشمند از عالم بالا بود. شجریان خود نیز می گفت ، موسیقی من و اشعاری که اجرا می کنم ، واکنشی نسبت به تاریخ اجتماعی و تحولات است . من در باره مسایل انسانی ، فراتر از باورهای دینی ، ناسیونالیسم و ایدئولوژی فکر می کنم. انسانیت هدف هر هنری است. یک روز بعد درگذشت شجریان ، زمانی که جنازه او را برای دفن در توس حمل می کردند ، صدای شجریان بار دیگر از صدا و سیمای ایران شنیده شد.

Show More

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Back to top button
Close
Close