حماسه برادران موریچ از سارایوو

رهبران شورش سارایوو1757 میلادی

محمد و ابراهیم موریچ فرزندان آقا مصطفی موریچ ، دو برادری بودند که در سال 1757 م . به دستور حاکمان عثمانی در سارایوو به قتل رسیدند. از آن تاریخ قتل این دو برادر به بخشی از ادبیات حماسه ای  بوسنیایی تبدیل شده و تصنیف مشهور برادران موریچ به یاد این دو تن در آن هنگام سروده شده  است. برادران موریچ تاجر بودند . در اسناد تاریخ مربوط به نیمه دوم قرن هیجدم از فردی به نام دیزدار آقا یاد می شود که به علت مخالفت با سیاستهای اقتصادی استانبول از جمله نحوه جمع آوری مالیاتها دستگیر  و اعدام شد. دوران اصلاحات بزرگ به معنای تجدید نظر در سیاست و اقتصاد عثمانی بود. اصلاحات بزرگ در سرزمنیهای عثمانی با خود موجی از اعتراض را به بار آورد. در جریان اصلاحات اصناف و طبقات شهری از نظر اقتصادی ضعیف شدند و فشار بیشتری بر کشاورزان آمد. دولت عثمانی در نتیجه شکستهای نظامی دارای کمبود منابع مالی شده و شورش ینی چریها در استانبول در این زمان از پی آمدهای شکستهای نظامی و کاهش درآمدهای اقتصادی دولت عثمانی بود.

پژوهشگران دوره تاریخی 1747 تا 1757 را دوره ده سال ناآرامی و شورش علیه حکومت عثمانی در بوسنی توصیف می کنند. ملا مصطفی باشکسیا در کتاب وقایع سارایوو می نویسد : هدف شورش ها علیه پاشا ( والی بوسنی ) بود . اقدامات پاشا فشار سختی به طبقات ضعیف وارد کرد. در این زمان هیچکس احترامی برای پاشا و نه فرمانده قشون  و نه قاضی و علما قایل نبودند. بگ ها و آقاها به دخالت در امور داخلی به بهانه حمایت مردم از ظلم و تعدی پاشا ادامه می دادند و با هم رقابتی تنگاتنگ داشتند. بگ ها بیشتر خود را بهره مند از حکومت عثمانی بودند و آقاها ، خانواده های متمول تاجر یا کشاورزی بودند که درآمد آنها بستگی به وضعیت مردم داشت. ” باشکسیا توضیح می دهد چگونه بگ ها و آقاها هر کدام به شیوه خود مالیات جمع می کردند. وقتی ناآرامی گستره شد ، در سارایوو بین دو گروه درگیری و نزدیک به 150 نفر کشته شدند. بزرگترین نبرد بین خانواده موریچ و حلیل باشیچ بود. محمد و ابراهیم  این دو برادر به عنوان عوامل شورش معرفی شدند. تجار سارایوو تصمیم گرفتند تا به ناآرامیها پایان بدهند و با مقامهای شهر در دستگیری این دو برادر و تنی دیگر مشارکت کنند. وقتی یکی از رهبران شورش به نام ساری مراد دستگیر و اعدام شد ، در انتقام قتل این فرد شش نفر از تجار برجسته شهر کشته شدند. این جنیت موجب جدیت در مبارزه با عوامل شورش شد. بیست و سه نفر دستگیر شدند . بر اساس تاریخ شفاهی برادران موریچ در هنگام نماز در مسجد دستگیر شدند .

روایتهای متعددی از حادثه اعدام برادران موریچ وجود دارد. روایت رسمی این برادران را افرادی باج گیر و زورگو معرفی می کند ولی روایت غیر رسمی و آنچه در ادبیات شفاهی و گاه برخی منابع آنها آمده ، اعتراض برادران موریچ را علیه زورگویی و استبداد عثمانی می داند. ملا مصطفی باشکسیا در کتاب وقایع نگاری خود دو روایت مختلف ازین حادثه دارد. او ابتدا برادران موریچ را افرادی زورگو و تبهکار معرفی می کند ولی هفده سال بعد در زمان مرگ  امینا مادر این دو برادر روایت کاملا متفاوتی را نقل می کند. در بین اسناد تاریخی فرمان عفو این دو برادر و هفت نفر دیگر سارایوویی موجود است ، مشخصا فرمان عفو استانبول دیر به مقصد رسید و یا کوششی نمایشی بود که نشان دهد استانبول با اعدام این دو جوان موافقتی نداشته است. درگیری و شورش ده ساله در سارایوو عمدتا اعتراضی به ظلم پاشا و سیاست اخذ مالیاتها بود ، اعتراضی که به درگیری و خونریزی بین اهالی سارایوو منجر شد.

تصنیف برادران موریچ به نوشته منیب مگلالیچ در صدر موضوعات تصانیف در ادبیات شفاهی بوسنی قرار می گیرد. اعدام دو جوان یانیچار سارایوویی حاجی محمد ( پاشا ) و ابراهیم آقا از قرن هیجدهم تا روزگار معاصر به روایتهای مختلف بیان شده است. این تصنیف ریشه تاریخی دارد و به آن جذابیت بیشتری می دهد. به نوشته مگلالیچ فهم داستان موریچ از طریق تلاش   قشر شهری در سارایوو برای کسب قدرت محلی در مقابله با قدرت مرکز بیشتر جلوه پیدا می کند. بر اساس اسنادی که ج. بوتوریچ از دوبرونیک بدان دست یافته ، مشخص می گردد در باره اعدام برادران موریچ سرعت عمل به خرج داده شد. نخست باید گفت شورش در سارایوو کار اصناف ، شهروندان و ینی چرهای محلی بود و فقرا و بینوایان دور این شورش جمع شده بودند. دومین مساله این است تمامی شورش به نام شورش موریچ ها خوانده می شد و این دو به نوعی رهبری اعتراض جمعی را در دست داشتند. اعدام سریع این دو برادر قبل از رسیدن فرمان عفو از استانبول نشان از دستپاچگی و آشفتگی اوضاع داشت و حاکم محلی سریع کار را به پایان رسانید تا نکته ای برای ضعف و  شکی در ضعف مدیریت ایجاد نکند. پژوهش مفصل منیب مگلالیچ و جنانا بوتوریچ تا حد زیادی مبتنی بر اسناد عثمانی هر گونه شبهه در باره ماهیت شورش را رد کرده و به اعتراض مردم سارایوو جنبه سیاسی و اجتماعی می دهد.

تصنیف برادران موریچ به روایتهای مخلفی ضبط شده است. یک فرق عمده تصنیف با واقعیت تاریخی این است که در تصنیف مادر این دو جوان نیز با مشاهده جنازه پسرانش جان به جان آفرین تسلیم می کند. ولی بر اساس اسناد مادر این جوانان هفده سال بعد از دنیا می رود. محل مرگ ” بیلا تابیا ” یا صفه سفید در محله کوواچی سارایوو قرار دارد. قبلا در این دمکان قلعه ای وجود داشت. اعدام این دو جوان با طناب ابریشمی و شلیک توپ انجام شده است. تمامی تصنیف های بوسنیایی حادثه اعدام برادران موریچ را به عنوان نمادی از بی عدالتی حکومت عثمانی نقل می کنند. بر سنگ مزار این دو جوان که در حیاط مسجد حاجیسکا در ابتدای محله علی فاکواچ نصب شده ، چنین نوشته شده است : ” برادران موریچ ، حاجی محمد وابراهیم آقا ، مرگ ناگهانی و طوفان تلخ مرگ . مادر را غم فراق تنها گذاشت . خداوند بر این دو جوان رحمت کند. 1170 ه. قمری.” امروزه بزرگترین کاروانسرای مشهور سارایوو به نام برادران موریچ است.

در سالهای تجاوز به بوسنی و هرزگوین این تصنیف یکی از تصانیف مهم برای تهییج روحیه رزمندگان بوسنیایی بود. در سالهای اخیر به دلیل روابط صمیمی با ترکیه معمولا کمتر این تصنیف خوانده می وشد. در پایان اجرای مرحوم صفت عیسی اویچ ،  از مهمترین هنرمندان موسیقی سودالنیکا و جانباز  جنگی  تقدیمن می گردد.

 

تصنیف برادران موریچ

فرمان از استانبول رسید

فرستاده از تراونیک آورد

تا دو جوان شجاع را دستگیر

دو جوان ، دو برادر موریچ را

جمعه به زیبایی بیدار شد

بر شهر ظلم زده

دو موریچ نماز جمعه خواندند

در مسجد حاجی مغربی

دو موریچ دستگیر شدند

آنها را از محله ساراچی می برند

از میان آهنگران

به قلعه تا آنها را خفه کنند

وقتی مادر موریچ این خبر شنید

دوید تا آبی به دو فرزندش موریچ برساند

در قلعه سفید پاهای فرزندانش را در بغل می گیرد

و بوسه ای بر دستان پاشای سارایوو می زند

برادرش

دو جوانم  را رها کن

دو جوان ، دو موریچ را

من به تو اموال و خراج می دهم

خراج هفت سال

از زمانی که قلعه سفید بنا شده

وقتی آن دو را خفه می کردند

برادران موریچ آواز می خواندند

سارایوو ، بزرگی

ای قلعه چقدر تاریکی تو

سلطان پادشاه لعنت بر تو باد

شمشیر تو عدالت را ترسیم می کند

پادشاهی تو بر ظلم استوار است

ای پاشاها و وزیران این پایان نیست

بوسنی من هیچگاه نخواهد مرد

در روایت دیگری که منیب مگلالیچ نقل می کند تصنیف با جملات زیر تمام می شود :

… دنیا تو بزرگی

سارایوو تو شهری

باش چارشیا تو ثروتمندی

چمالوشا تو درازی

محله لاتین مسطحی تو

تسلیحان تو گسترده ای

به اندازه کافی من را حمایت کردی

از دشمن پناه کردی

زمان بسر رسید

باید مرد

Show More

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Back to top button
Close
Close